عطر یکی از قدیمیترین ابداعات بشر برای افزایش جذابیت، بیان احساسات و حتی درمان بیماریها بوده است. از مصر باستان تا امروز، انسانها همواره از رایحهها برای تقویت روحیه، جلب توجه و ایجاد خاطرات ماندگار استفاده کردهاند. اما شاید برای بسیاری از افراد این سؤال پیش بیاید که عطر چیست و از چه موادی تشکیل شده است؟ در این مقاله قصد داریم بهصورت علمی و جامع به بررسی ترکیبات عطر، انواع مواد اولیه و ساختار اصلی آن بپردازیم.
تعریف عطر
بهطور کلی، عطر ترکیبی از مواد معطر طبیعی یا مصنوعی است که در یک پایهی حلال (معمولاً الکل یا روغنهای مخصوص) حل شدهاند و برای خوشبو کردن بدن، فضا یا اشیاء بهکار میروند. عطرها میتوانند حالت مایع، جامد یا حتی اسپری داشته باشند و بسته به نوع مصرف، فرمولاسیون متفاوتی دارند.
ترکیبات اصلی عطر
کی از عوامل تعیینکننده در کیفیت و ماندگاری عطر، نوع ترکیبات عطر بهکاررفته در آن است. زمانی که از مواد اولیه باکیفیت مانند اسانسهای خالص و پایدارکنندههای طبیعی استفاده میشود، نتیجه نهایی عطری ماندگار، متعادل و دلنشین خواهد بود. شناخت درست ترکیبات نهتنها برای تولیدکنندگان، بلکه برای مصرفکنندگان نیز اهمیت دارد.
امروزه بسیاری از افراد علاقهمند به یادگیری روشهای ساخت عطر در خانه هستند. آشنایی با ترکیبات عطر نقطهی شروع این مسیر است. دانستن اینکه چه موادی پایهی رایحه را میسازند، چطور با هم ترکیب میشوند و چه نسبتی دارند، به علاقهمندان کمک میکند عطرهایی شخصی و منحصربهفرد بسازند.
در دورههای آموزش عطرسازی، بخش مهمی به بررسی دقیق ترکیبات عطر اختصاص دارد. از درک نتهای مختلف گرفته تا آشنایی با نقش حلالها و پایدارکنندهها، همه این موارد پایههایی هستند که هر عطرساز باید بهخوبی بر آنها مسلط باشد.
اگر قصد خرید یک عطر خاص یا طراحی یک رایحه اختصاصی را دارید، شناخت ترکیبات عطر به شما کمک میکند تصمیم آگاهانهتری بگیرید. بهویژه برای کسانی که به مواد شیمیایی حساسیت دارند، دانستن دقیق محتویات عطر امری ضروری است.
در پاسخ به این سؤال که از چه موادی تشکیل شده است، باید گفت که یک عطر معمولاً از سه جزء اصلی تشکیل میشود:
1. اسانسها (مواد معطر)
اسانسها مهمترین بخش هر عطر هستند. این مواد میتوانند منشأ طبیعی یا سنتزی (مصنوعی) داشته باشند و رایحهی اصلی عطر را ایجاد میکنند.
اگر می خواهید با روش های ترکیب اسانس ها بیشتر آشنا شوید، دوره آموزش عطرسازی مقدماتی بهترین نقطه شروع است. اسانسها به سه دستهی اصلی تقسیم میشوند:
روغنهای طبیعی مانند روغن گل رز، یاس، نعناع، پرتقال، دارچین و غیره
ترکیبات حیوانی مانند مشک (Musk) یا عنبر سائل (Ambergris)
ترکیبات سنتزی مانند لیمونن، لینالول یا کومارین
2. حلالها
در بیشتر موارد، حلال اصلی عطر اتانول است که با درجه خلوص بالا استفاده میشود. در برخی موارد خاص، به جای اتانول از روغنهای حامل (مثل روغن جوجوبا یا نارگیل) استفاده میشود، بهخصوص در عطرهای بدون الکل یا محصولات طبیعی.
3. پایدارکنندهها (Fixatives)
پایدارکنندهها نقش مهمی در ماندگاری رایحه دارند. آنها باعث میشوند ترکیبات معطر بهتدریج و در طول زمان آزاد شوند. موادی مانند مشک، عنبر و برخی رزینهای گیاهی از جمله پایدارکنندههای طبیعی رایج هستند.
—
ساختار رایحه در عطر
یک عطر از نظر رایحه به سه بخش تقسیم میشود:
نت اولیه (Top Notes)
این رایحهها بلافاصله پس از اسپری کردن حس میشوند و معمولاً سبک، تازه و تند هستند. ماندگاری آنها بین ۵ تا ۱۵ دقیقه است. مانند لیمو، ترنج، نعناع.
نت میانی (Heart Notes)
نتهای میانی پس از محو شدن نتهای اولیه نمایان میشوند و هستهی اصلی عطر را تشکیل میدهند. این رایحهها معمولاً گلدار، گیاهی یا ادویهای هستند و ماندگاری آنها بین ۲۰ دقیقه تا چند ساعت است.
نت پایه (Base Notes)
نت پایه آخرین مرحلهی تبخیر عطر را شامل میشود و رایحهای عمیق و ماندگار دارد. مانند چوب صندل، وانیل، کهربا، مشک.
انواع مواد اولیه در ساخت عطر
در تهیهی عطر، مواد اولیه گوناگونی به کار میرود که شامل:
1. روغنهای ضروری (Essential Oils)
استخراجشده از گیاهان، گلها، میوهها، پوست درختان و …
مثال: روغن اسطوخودوس، روغن یاسمن، روغن رز
2. رزینها و صمغها
مانند بنزویین، لبدانوم، مایر
رزینها به پایداری عطر کمک کرده و اغلب در نتهای پایه استفاده میشوند.
3. مواد مصنوعی
این مواد در آزمایشگاه ساخته شدهاند و یا برای تقلید از رایحههای طبیعی هستند یا رایحههایی کاملاً جدید ایجاد میکنند. برخی رایحهها مانند مشک حیوانی، بهجای منابع طبیعی، از نسخههای سنتزی استفاده میکنند.
4. حلالهای حامل
مثل الکل، روغنهای گیاهی سبک و گاهی آب مقطر.
برای یادگیری عملی استفاده از این مواد در فرمولاسیون، می توانید در دوره ساخت عطر دست ساز شرکت کنید و مهارت عطرسازی را به صورت حرفه ای بیاموزید.
چرا ترکیبات عطر مهماند؟
دانستن ترکیبات عطر به ما کمک میکند که رایحه مناسب سلیقه یا شرایط فیزیولوژیکی خود را انتخاب کنیم. برخی افراد به رایحههای خاصی حساسیت دارند یا ممکن است بخواهند از عطرهای بدون مواد حیوانی یا بدون الکل استفاده کنند.
همچنین، در دوره آموزش عطرسازی آکادمی آروماتی نیز آشنایی با این ترکیبات پایه، اولین قدم برای ساخت عطرهای دستساز است.
عطر طبیعی بهتر است یا مصنوعی؟
این سؤال به ترجیحات شخصی بستگی دارد. عطرهای طبیعی معمولاً رایحههای ملایمتر، اما گاهی قیمت بالاتر دارند. در مقابل، عطرهای سنتزی رایحهای ماندگارتر، پایدارتر و مقرونبهصرفه دارند.
جمع بندی
عطر تنها یک مایع خوشبو نیست، بلکه ترکیبی پیچیده از هنر، علم و روانشناسی است. شناخت ترکیبات اصلی عطر به ما کمک میکند که با دیدی بازتر به دنیای رایحهها نگاه کنیم و عطرهایی متناسب با شخصیت، محیط یا هدف خود انتخاب نماییم. اگر به دنیای رایحهها علاقه دارید و میخواهید خودتان عطر بسازید، همین حالا در دوره جامع عطرسازی آکادمی آروماتی ثبتنام کنید و وارد مسیر لذتبخش عطرسازی شوید.
